Alevilikte Ocak Kavramı: Anlam ve Tarihsel Arka Plan

Abstract

Bilindigi uzere ocak kavrami tarihsel ve sosyolojik olarak Turk halk inanclarinda buyuk yertutmaktadir. Ocak, aile kurumu ile esdeger tutulmakta bu anlamda da cok yaygin bir kullanimalani bulunmaktadir. Bu anlamda sozlukler, ocak kavramina iliskin cok fazla veri sunmaktadir.Dede ailelerine dayanan Ocak orgutlenmesi Alevilik’in temel kurumlarindandir. Onlarintoplumsal rolleri sadece dinsel alanla sinirli olmayip baska alanlari da icine almaktaydi. Ocakuyeleri yani Dedeler, sosyal hiyerarsinin en ust noktasinda bulunurlardi. Dedelerin sahipolduklari yetkiler ve yaptirim gucleri cemaatin sosyal duzenini saglayan cok etkili bir gucolmustur. Alevi Dedeleri, Turkiye’nin cesitli yerlerinde bulunan ocaklara baglidirlar. Bundandolayi kendilerine Ocakzâde de denilir. Ocakzâde dedelerin Peygamber soyundan geldikleriyani evlad-i resul olduklari kabul edilir ve bu nedenle “seyyid” adi ile de anilirlar. Dedeailelerinde bu durumu kanitlamak uzere belli dergahlarin ve Nakibul Esraflar’in onaylarinitasiyan belgeler, yani secereler, bulunur. Dedelerin cogu “gezici”dirler, bir baska deyisle bellizamanlarda kendilerine bagli yerlerdeki taliplerini ziyaret ederek, dinsel torenler duzenler,toplulugu bilgilendirir ve anlasmazliklari giderirler. Ocakzâde dedeler arasinda “El ele elHakk’a” seklinde de ifade edilebilen, “Mursid-Pir-Rehber” seklinde bir gorev bolumunegidildigi de bilinmektedir. Taliplerin hizmetlerini gormek uzere ocak mensubu dedelerboyle bir ic hiyerarsik duzen olusturmuslardir. Yuzyillardir dilden dile dolasan menkibeler vesecerelere gore Aguicen, Sari Saltik, Hidir Abdal, Baba Mansur, Hubyar Sultan, Sah IbrahimVeli gibi Dede ocaklarina adlarini veren sahsiyetlerin bu konumlari Soy, Keramet, ve Hizmetolarak ozetlenebilecek ozelliklere dayanmaktadir.Bu makalede oncelikle eski Turk topluluklarinda ocak olgusunun yeri ve onemi uzerindedurularak, daha sonra ise ayrintili sekilde etimolojik boyutu, Alevilik-Bektasilikliteraturundeki yeri, tarihsel ve sosyolojik boyutlari genel olarak incelenmeye calisilacaktir.Anahtar Kelimeler: Alevilik, Bektasilik, Ocak kavrami, Alevi Ocaklari, Eski Turkler.

Cite this work

No public copy is stored for this record, so only the metadata is cited.

Stored only when both papers are in the corpus — 7 citations exist upstream.

Papers that cite the same references — the relational fallback while embeddings are still backfilling.