OUDJAVAANSCHE PLASTIEK IN EUROPEESCHE MUSEA

Abstract

Het lot van oudjavaansche bronsjes en stukken steensculptuur is over het algemeen zeer avontuurlijk.Wat de laatste betreft, zoo heeft men gedurende tientallen van jaren de tempelruines op Java vrijelijk beschouwd als welkome fortuintjes voor den eerlijken vinder.Vele der residenten uit de vorige eeuw gaven blijk van hunne blakende belangstelling in oudjavaansche kunst door welwillend aan beelden en ornamentstukken een onderkomen te verschaffen op hun erf; soms vergezelden de aldus geëerde beeldwerken dan hun Maecenas op de eindelijke reis naar Holland of werden vast vooruit gestuurd om te acclimatiseeren.Wat in deze richting de Gouverneur van Java's Noord-Oostkust, N. Engelhard, heeft gedaan en hoe zijn tuin «De Vrijheid» een documentatie was van dezen juistgekozen naam, is bekend.Tjandi Singasari en het geheele Singasariterrein heeft het hierbij moeten ontgelden.Ging dit nog tamelijk officieel, later (Engelhard bekleedde zijn hoog ambt van 1801 -1808), toen men begrijpen ging dat javaansche oudheden toch eigenlijk op Java thuishoorden, werd het oversturen of medenemen van deze voorwerpen meestal verzwegen, wat tot gevolg had, dat wij nu in het geheel het spoor ervan bijster zijn, terwijl de eerlijke diefstal uit oude dagen nog lang daarna toestond de lotgevallen van het medegenomene na te gaan.Zooals uit het uitnemende onderzoek, door den heer Rouffaer in zake den Manjucrï in het berlijnsche museum ingesteld, overtuigend kan blijken.*) Wat intusschen voor onze kennis van het oude Java dit medesleepen zonder noteering der vindplaats, te beteekenen heeft en hoe groot het verlies en de schade zijn, wordt ons duidelijk als wij bedenken dat het ') In J. Brandea, Beschrijving van Tjandi Singasari.1909.grootste gedeelte van de javaansche (oostjavaansche) tjandis bijzettingstjandis zijn en in elk dezer bijzettingstjandis een historisch beeld moet gestaan hebben, daar immers de vorsten als een bepaalde godheid, doch met varianten in attributen etc. werden voorgesteld.Dat voorts onder de beelden in de europeesche verzamelingen zich een zeer groot aantal van zulke bijzettingsbeelden bevindt, onmiddellijk aan hunne bijzondere attributen als zoodanig te herkennen.Dat het ten slotte op Java reeds is gelukt eenige van zulke bijzettingsbeelden met zekerheid aan te wijzen als die van bepaalde uit de historie met naam en voornaam bekende vorsten.(Zoo van Erlangga, den grondlegger van de latere macht van Kadiri, zoo van Krtarajasa Jayavarddhana, den stichter van de Majapahitsche dynastie.)Wat een archaeologische «veine> ware het nu niet, als wij beschikten over voldoende gegevens omtrent de afkomst of vindplaats van deze stukken!Temeer daar enkele ervan jaartallen dragen.Maar ook de stijlgeschiedenis zou daardoor gebaat worden.Want, wisten wij eenmaal waar deze gedateerde beelden thuishoorden, dan zouden wij ook in staat zijn de ontwikkeling der bouwstijlen aan data vast te leggen, meer dan dit tot heden kon geschieden.Kortom, de verwoesting, door liefhebbers in de vorige eeuw onder ons archaeologisch materiaal aangericht, is grooter dan men algemeen wel wil aannemen.Wat is er nu gedaan om nog te redden wat er te redden valt?Het antwoord is: zoo goed als niets.Want wel is er een verbod uitgevaardigd van uitvoer van javaansche oudheden uit Java, en ook heeft men zich rekenschap gegeven van de waarschijnlijke plaatsing der beelden uit Singasari, die thans in Leiden en Berlijn staan, doch een nadere poging om te komen tot een overzicht van wat er buiten Nederland in Europa aan oudjavaansche beelden en sierstukken te vinden was, was tot voor een jaar niet ondernomen.En zonder zulk een overzicht zal het wel nimmer mogelijk zijn eenige resultaten te bereiken in de door ons aangeduide richting.Geleid door deze overwegingen hebben wij dan ook in den aanvang van 1923, toen ons door het College van Curatoren van 's

Cite this work

No public copy is stored for this record, so only the metadata is cited.

Stored only when both papers are in the corpus — 3 citations exist upstream.