OUDJAVAANSCHE KUNST

Abstract

Aan het slot van zijn «Inleiding tot de Hindoe-Javaansche Kunst> * bespreekt de schrijver van dit uitnemende werk zijn standpunt in zake de vraag in hoeverre er kan gesproken worden van een «eenheid der Hindoe-Javaansche Kunst> en formuleert als zijn opvatting dat «de doorloopende lijn in geen enkel op-«zicht onderbroken is geweest en dat het verschil tusschen wat «wij Midden-Javaansche en Oost-Javaansche Kunst noemen, niet «anders ia dan het natuurlijk onderscheid, dat binnen iedere «kunst een tijdsverloop van eenige eeuwen teweeg zal brengen.«De Hindoe-Javaansche Kunst is één en ondeelbaar, en zelfs kan «men zeggen, dat de hedendaagsche tempelkunstenaar op Bali «niet anders doet dan het werk der bouwmeesters van den -Hoewel na het verschijnen van dit werk weinigen meer een verontschuldiging omtrent onbekendheid met bovengenoemde kunst kunnen putten uit de afwezigheid van een inleidend geschrift, mag het toch, gezien het feit dat onze overzeesche bezittingen nu eenmaal buiten onze gezichtskring plegen te liggen, nog niet uilen naar Athene dragen heeten, in het kort te schetsen waarom het in het aangehaalde gaat.Het tijdvak waarin op Java een zoogenoemde hindoecultuur moet hebben geheerscht, welk tijdvak met eenige waarschijnlijkheid te plaatsen valt tusschen de vijfde en de zestiende eeuw, heeft voor grootere of kleinere gedeelten, zoowel temporeel als geographisch gesproken, in verschillende vormen sporen nagelaten.* ' Dr. N. J. Krom.Inleiding tot de Hindoe-Javaansche Kunst. 2 dln.1920.' Idem.II.pag.318.' De oudste inscripties dateeren waarsohijnlijk uit de 4" of 5* eeuw en werden op West-Java gevonden.De oudste gedateerde tjandi geeft 778.De laatste gelezen hindoeïstische inscriptie op Java draagt als jaartal 1486.Aan de eene zijde heeft men bij sommige der midden-javaansche bouw-complexen van religieuzen aard een bijzondere voorliefde voor systeem opgemerkt die in Oost-Java in belangrijk mindere mate wordt gevonden.Zoo vertoonen de complexen van Baraboedoer, Sewoe, Prambanan in sterke mate deze eigenaardigheid, hetzij dan de geaardheid boeddhistisch, hetzij zij ciwaitisch is.Daarenboven bemerkt men aan de bouwwerken zelve eveneens zulk een systeem, hetwelke met name aan den Baraboedoer duidelijk naar voren treedt.Op Oost-Java zoekt men met moeite naar een diergelijke voorliefde voor systeem; meer en meer ontvangt men den indruk dat de bouwwerken in zichzelf hun voornaamste beteekenis zoeken en vinden.Bij dit verschil in voorliefde voor een systematischen complexbouw voegt zich nu een ander, hetwelk gevonden wordt in de wijze van ornamenteering.Op Midden-Java treft men een ornamentatie aan die in alle opzichten medegaat en correspondeert met den constructieven architecturalen opzet van het bouwwerk, zoowel bezien vanuit voor-indisch, hindoesch standpunt als vanuit westersch bouwbegrip *.De ornamentbanden en beornamenteerde vlakken bevinden zich op die plaatsen waar men deze, westersch gesproken, zou verwachten.Het ornament tast de constructieve elementen niet aan, vult slechts de ruimten tusschen deze, accentueert het verloop van krachten of verdoezelt een te sterk spreken ervan.Zoo althans ziet men geschieden aan de meeste tempels van Midden-Java.Op Oost-Java anders: het ornament verliest meer en meer zijn verband met de constructieve elementen, wordt op oogenschijnlijk willekeurige plaatsen aangebracht, dreigt ten slotte, naar de geldende opvatting, het bouwwerk te overwoekeren, zooals op Bali de poeri van Sangsit aan de oppervlakte tot ornament lijkt gecristalliseerd.Ten derde werd men getroffen door het onderscheid in bewerking en plaatsing der rel iefpaneelen.Op Midden-Java een naturalisme, spiritualistisch, dat in reëele beelden een duidelijke taal spreekt, voor hen die met den gang van zaken in de verbeelde voorstellingen bekend waren gemakkelijk te verstaan; aangebracht op een plaats die door het • Men denke hier bij voorkeur aan het westen zooals het de voortbrenger was der iniddeleeuwsche bouwwerken.Een ander noemt het onderscheid slechts een dat door een lacune in het oog springt; zonder die lacune, waarbij o. a. Goenoeng Gangsir dienst doet als verbindende schakel, vermoedt hij een logische opeenvolging en ontwikkeling, zooals in het bovenaangehaalde werd geformuleerd en waarvan het eindpunt op het huidig Bali gevonden zou worden*.Weder een ander ziet scherp daarentegen het onderscheid tusschen Midden-Java als gebied van hindoesche kunstuiting en Oost-Java als dat van indonesisch sieren.Zoo sterk, dat wij lezen hoe de geestelijke zin van de door den hindoe aangewende vormen aan den indonesiër onbegrepen zou zijn voorbijgegaan.De oorzaak van het onderscheid zoekt hij in het verschil in geestesgesteldheid der twee volkergroepen: Hindoes en Indonesiërs 2.Het kan niet ontkend worden dat met name de eerste opvattingen in hun beredeneering en uitwerking uitgaan van een standpunt dat een stellingnemen verraadt ten opzichte van de aesthetische ontwikkeling der hindoe-javaansche kunst.Ware het mogelijk het niet scherp geformuleerd, doch tusschen de regels te lezen oordeel in een curve uit te drukken, dan zou deze, met wisselingen en schokken, de neiging vertoonen zich naar beneden voort te zetten en aldus verraden dat de beoordeelaars van meening zijn dat de beste hindoe-javaansche kunst aan of bij den aanvang, in Midden-Java kan gevonden worden, de praestaties met ongelijkmatig versnelde beweging afnamen in waarde, tot zij, volgens sommigen, op Bali weder in kracht en beteekenis toenamen om dat op te leveren wat tegenwoordig als balische kunst allerwege zoozeer wordt geprezen.Hoewel de basis, waarop de laatstvermelde opvatting gegrondvest is, naar moderne begrippen, wel de juiste kan geacht worden wil men trachten het karakter van een kunst te benaderen, toch zijn er in den opbouw en verwerking eenige lacunes die een hernieuwd pogen met gebruikmaking van deze basis mogen wettigen.Javaansohe kunst: Handelingen van het eerste Congres van de taal-, landen volkenkunde van Java.Solo.1919.pag.93 vlg.' Krom.Inleiding.II.pag.318.* T. B. B(oorda) in Encyclopaedie van Nederlandsen Indië.II.pag.484b.S. v. Kunst (Beeldende).Zie ook:

Cite this work

No public copy is stored for this record, so only the metadata is cited.

Stored only when both papers are in the corpus — 16 citations exist upstream.